Türkiye’de drone kullanmak isteyen birçok kişinin ilk sorduğu sorulardan biri şudur: Drone ehliyeti nasıl alınır?
Aslında günlük kullanımda “drone ehliyeti” olarak bilinen şey, çoğu zaman SHGM İHA Kayıt Sistemi üzerinden yapılan pilot kaydı veya ticari İHA pilot sertifikası anlamına gelir. Yani hobi amaçlı drone uçurmak isteyen biriyle, drone ile ticari çekim yapmak isteyen bir kişinin izlemesi gereken süreç aynı değildir.
Bu rehberde Türkiye’de drone ehliyeti alma sürecini, SHGM İHA kaydını, İHA0 ve İHA1 sınıflarını, sportif/amatör kullanım ile ticari kullanım arasındaki farkları adım adım anlatacağız.
Not: Drone mevzuatı zamanla değişebilir. Uçuş yapmadan önce mutlaka SHGM İHA Kayıt Sistemi ve güncel resmi duyuruları kontrol etmeniz önerilir.
Drone Ehliyeti Nedir?
Drone ehliyeti, halk arasında insansız hava aracı kullanmak için gerekli olan belge veya kayıt işlemlerini ifade etmek için kullanılan genel bir isimdir.
Türkiye’de drone kullanımı için temel resmi sistem SHGM İHA Kayıt Sistemidir. SHGM’ye göre ağırlığı 500 gram ve üzeri olan İHA’ları satanların, alanların, üretenlerin, ithal edenlerin ve uçuranların bu sistemde kayıt işlemi yapması zorunludur. Ayrıca Türkiye hava sahasında 500 gram ve üzeri İHA uçurmak isteyen pilotların sisteme kayıt olup SHGM’den onay alması gerekir.
Kısaca:
- Hobi/sportif kullanım için genellikle SHGM İHA Kayıt Sistemi üzerinden pilot kaydı yapılır.
- Ticari kullanım için yetkili eğitim kuruluşlarından eğitim alınması ve ticari İHA pilot sürecinin tamamlanması gerekir.
- 500 gram altı drone’lar için kayıt zorunluluğu kapsamı farklıdır; ancak yine de güvenli uçuş kurallarına uyulmalıdır.
İHA0 ve İHA1 Nedir?
Drone ehliyeti veya İHA kaydı konusunda en çok karşılaşılan iki sınıf İHA0 ve İHA1 sınıflarıdır.
SHGM’nin SHT-İHA talimatında İHA sınıfları azami kalkış ağırlığına göre ayrılır:
| Sınıf | Ağırlık Aralığı |
|---|
| İHA0 | 500 gram dahil - 4 kg arası |
| İHA1 | 4 kg dahil - 25 kg arası |
| İHA2 | 25 kg dahil - 150 kg arası |
| İHA3 | 150 kg dahil ve üzeri |
Başlangıç ve hobi amaçlı kullanılan birçok drone genellikle İHA0 sınıfına girer. Daha büyük ve profesyonel sistemler ise ağırlıklarına göre İHA1 veya daha üst sınıflara dahil olabilir.
Hobi Amaçlı Drone Kullanımı İçin Ehliyet Gerekli mi?
Türkiye’de hobi veya sportif amaçlı drone kullanımı için en önemli ayrım drone’un ağırlığıdır.
SHGM’nin bilgilendirmesine göre 500 gram üzerindeki İHA’yı kullanan herkesin İHA Kayıt Sistemi’ne kayıt olması gerekir. Sportif/amatör amaçlı uçuş yapmak isteyen kullanıcılar da öncelikle sisteme kayıt olup pilot kaydı oluşturmalıdır.
SHT-İHA talimatında İHA0 ve İHA1 kategorisindeki hava araçları ile hobi veya sportif amaçlı uçuş yapacaklar için eğitim zorunluluğu bulunmadığı belirtilir. Ancak bu durum, kullanıcıların hiçbir kural olmadan uçabileceği anlamına gelmez.
Hobi amaçlı uçuşlarda da:
- SHGM İHA Kayıt Sistemi’ne kayıt yapılmalı,
- Drone sınıfına uygun pilot kaydı oluşturulmalı,
- Uçuş yapılacak bölgenin uygunluğu kontrol edilmeli,
- Yasaklı, kalabalık veya izin gerektiren alanlarda uçuş yapılmamalıdır.
Ticari Drone Kullanımı İçin Ne Gerekir?
Drone ile para kazanmak, reklam filmi çekmek, emlak çekimi yapmak, düğün/organizasyon çekimi yapmak veya işletmeler için profesyonel hizmet sunmak ticari kullanım kapsamına girebilir.
Ticari kullanımda süreç hobi kullanımından farklıdır. İHA0 ve İHA1 kategorisindeki hava araçlarını ticari amaçla kullanacak pilotların, SHGM tarafından yetkilendirilmiş eğitim organizasyonları veya ilgili yetkili kurumlar tarafından verilen eğitimleri alması gerekir.
Ticari kullanım için genel olarak şu adımlar izlenir:
- Yetkili bir İHA eğitim kuruluşundan eğitim alınır.
- Drone sınıfına uygun ticari İHA pilot eğitimi tamamlanır.
- Sertifika/belge işlemleri tamamlanır.
- SHGM İHA Kayıt Sistemi’ne giriş yapılır.
- Pilot kayıt başvurusu oluşturulur.
- Gerekli belgeler sisteme yüklenir.
- SHGM onayı beklenir.
Ticari uçuşlarda ayrıca uçuş bölgesi, sigorta, operasyon şartları, yerel izinler ve uçuş izni gibi konular da önemlidir.
Türkiye’de Drone Ehliyeti Nasıl Alınır?
Türkiye’de drone ehliyeti alma süreci kullanım amacınıza göre değişir. Hobi amaçlı kullanacaksanız süreç daha basittir. Ticari amaçlı kullanacaksanız yetkili eğitim kuruluşundan eğitim almanız gerekir.
Aşağıdaki adımlar genel süreci özetler.
1. Drone’unuzun Ağırlığını ve Sınıfını Belirleyin
İlk adım, kullanacağınız drone’un azami kalkış ağırlığını öğrenmektir. Çünkü İHA sınıfı buna göre belirlenir.
Örneğin:
- 500 gram altı drone: Genel kayıt zorunluluğu dışında olabilir.
- 500 gram - 4 kg arası drone: İHA0 sınıfına girer.
- 4 kg - 25 kg arası drone: İHA1 sınıfına girer.
Drone’un kutusunda, kullanım kılavuzunda veya üretici sitesinde ağırlık bilgisi bulunur. Batarya, pervane ve kamera dahil uçuş ağırlığı dikkate alınmalıdır.
2. Kullanım Amacınızı Belirleyin
Drone’u ne için kullanacağınız süreci doğrudan etkiler.
Sportif/Amatör Kullanım
Hobi amaçlı uçuş, kişisel kullanım, eğlence veya öğrenme amaçlı uçuşlar bu kapsama girer.
Bu durumda genellikle SHGM İHA Kayıt Sistemi üzerinden bireysel kayıt ve pilot kaydı yapılır.
Ticari Kullanım
Drone ile gelir elde etmek, profesyonel çekim yapmak veya bir işletme adına drone hizmeti vermek ticari kullanım olarak değerlendirilir.
Bu durumda yetkili eğitim kuruluşundan eğitim almak ve ticari pilotluk sürecini tamamlamak gerekir.
3. SHGM İHA Kayıt Sistemi’ne Kayıt Olun
Drone ehliyeti sürecinin merkezi noktası SHGM İHA Kayıt Sistemidir.
Sisteme kayıt olurken genellikle şu bilgiler istenir:
- Kimlik bilgileri
- İletişim bilgileri
- E-posta ve telefon doğrulaması
- Kullanım koşulları ve taahhüt onayı
- Gerekli durumlarda belge yükleme işlemleri
SHGM yardım sayfasında da belirtildiği gibi İHA uçurmakla ilgili işlemlerde öncelikle sisteme kayıt olunması gerekir. 500 gram ve üzeri İHA’lar için bu kayıt süreci önemlidir.
4. Pilot Kayıt Başvurusu Oluşturun
Sisteme giriş yaptıktan sonra pilot kayıt başvurusu oluşturmanız gerekir.
Sportif/amatör kullanımda pilot kaydı bireysel bir işlemdir. SHGM yardım sayfasında, 500 gram üzerindeki İHA’yı kullanan herkesin sisteme kayıt olması gerektiği ve kullanılacak İHA tipinin seçilerek gerekli evrakların yüklenmesi gerektiği belirtilir.
Bu aşamada dikkat edilmesi gerekenler:
- İHA sınıfınızı doğru seçin.
- Kullanım amacınızı doğru seçin.
- Bilgilerinizi eksiksiz girin.
- Gerekli belgeleri net ve okunabilir şekilde yükleyin.
- Başvuruyu SHGM onayına gönderin.
İHA0 ve İHA1 kullanıcıları için sistem tarafından otomatik kayıt numarası verilebildiği de SHGM yardım sayfasında belirtilmektedir.
5. Drone Kaydınızı Yapın
Sadece pilot kaydı yeterli olmayabilir. 500 gram ve üzeri drone’un da sisteme kaydedilmesi gerekir.
Drone kaydı sırasında genellikle şu bilgiler istenir:
- Marka
- Model
- Seri numarası
- Ağırlık bilgisi
- Satın alma veya sahiplik bilgileri
- Üretim/ithalat/satış bilgileri
SHGM İHA Kayıt Sistemi’nde 500 gram ve üzeri İHA satanların, alanların, üretenlerin, ithal edenlerin ve uçuranların kayıt işlemi yapması gerektiği belirtilir.
Eğer drone’u mağazadan aldıysanız, satıcının satış kaydı yapmış olması gerekebilir. Eğer yurtdışından bireysel olarak getirdiyseniz, yurtdışından getirme/ithalat kaydı adımlarını takip etmeniz gerekebilir.
6. Başvurunuzun Onay Durumunu Takip Edin
Başvurunuzu tamamladıktan sonra sistem üzerinden onay durumunu takip edebilirsiniz.
Başvuru süresi yoğunluğa, belge durumuna ve başvuru tipine göre değişebilir. Eksik veya hatalı belge yüklediyseniz başvurunuz bekleyebilir ya da düzeltme istenebilir.
Bu nedenle özellikle şu noktalara dikkat edin:
- Kimlik ve iletişim bilgileriniz doğru olsun.
- Belgeler okunabilir olsun.
- Drone sınıfı yanlış seçilmesin.
- Hobi/ticari kullanım ayrımı doğru yapılsın.
- Drone seri numarası doğru girilsin.
7. Uçuş Bölgesini Kontrol Edin
Drone ehliyeti veya pilot kaydı almak, her yerde uçabileceğiniz anlamına gelmez.
SHGM İHA Kayıt Sistemi’nde, serbest bölge yani yeşil alan dışında kalan bölgelerde İHA uçurmak için uçuş izni alınması gerektiği belirtilir.
Özellikle şu alanlarda dikkatli olunmalıdır:
- Havalimanı çevreleri
- Askeri bölgeler
- Emniyet ve güvenlik bölgeleri
- Kalabalık alanlar
- Meskun mahal alanları
- Yasaklı veya özel izin gerektiren bölgeler
- Kamu binaları ve kritik tesis çevreleri
Uçuş yapmadan önce harita üzerinden bölgenin uygunluğunu kontrol etmek gerekir.
8. Gerekirse Uçuş İzni Alın
Uçuş yapılacak alan serbest bölge değilse veya izin gerektiren bir bölgede uçuş yapılacaksa uçuş izni alınmalıdır.
SHT-İHA talimatına göre İHA0 ve İHA1 sınıfında sportif/amatör uçuşlarda, talimattaki kurallara uyulması ve yasaklı bölgeler dışında kalınması şartıyla bazı durumlarda SHGM’den ayrıca uçuş izni gerekmeyebilir. Ancak meskun mahal, kalabalık veya çok kalabalık bölgelerde yapılacak uçuşlarda uçuş izni süreci devreye girebilir.
Bu yüzden “ehliyetim var, istediğim yerde uçabilirim” düşüncesi yanlıştır.
Sportif/Amatör ve Ticari Drone Ehliyeti Arasındaki Fark
| Konu | Sportif/Amatör Kullanım | Ticari Kullanım |
|---|
| Amaç | Hobi, kişisel kullanım, öğrenme | Para kazanma, profesyonel hizmet |
| Eğitim | İHA0/İHA1 için hobi uçuşlarında eğitim zorunluluğu yoktur | Yetkili eğitim gerekir |
| SHGM Kaydı | Gerekir | Gerekir |
| Pilot Kaydı | Gerekir | Gerekir |
| Uçuş İzni | Bölgeye göre gerekebilir | Bölgeye ve operasyona göre gerekebilir |
| Belge Süreci | Daha basit | Daha kapsamlı |
Drone Ehliyeti Almak Ücretli mi?
Bu konu kullanım amacına göre değişir.
Sportif/amatör kullanımda SHGM İHA Kayıt Sistemi üzerinden yapılan pilot kayıt süreci genellikle ücretsiz olarak bilinir. Ancak bu, her durumda hiçbir masraf olmayacağı anlamına gelmez. Noter, belge, eğitim, sigorta veya ticari süreçlerde farklı masraflar oluşabilir.
Ticari kullanımda ise yetkili eğitim kuruluşlarından alınan eğitimler ücretlidir. Eğitim ücreti kuruma, İHA sınıfına ve eğitim kapsamına göre değişebilir.
Drone Ehliyeti İçin Yaş Sınırı Var mı?
SHT-İHA talimatında İHA0 sınıfı pilotlar için en az 12 yaş, İHA1 sınıfı pilotlar için ise en az 15 yaş şartı yer alır.
18 yaşından küçük kullanıcılar için hukuki ve cezai sorumluluk konusunda kanuni temsilciye ilişkin ek şartlar bulunabilir. Bu nedenle küçük yaştaki kullanıcılar için kayıt ve uçuş süreçleri aile/veli kontrolünde yürütülmelidir.
Drone Ehliyeti Alırken Dikkat Edilmesi Gerekenler
Drone ehliyeti veya İHA pilot kaydı alırken şu noktalara özellikle dikkat edin:
- Drone’unuzun gerçek ağırlığını öğrenin.
- İHA0 / İHA1 sınıfını doğru seçin.
- Hobi mi ticari mi kullanacağınızı doğru belirleyin.
- SHGM İHA Kayıt Sistemi dışında güvenilir olmayan sitelere kişisel bilgi girmeyin.
- Ticari eğitim alacaksanız yetkili eğitim kuruluşlarını tercih edin.
- Uçuş yapmadan önce bölgenin serbest uçuşa uygun olup olmadığını kontrol edin.
- Kalabalık alanlarda izinsiz uçuş yapmayın.
- Drone’un seri numarası ve kayıt bilgilerini doğru girin.
- Batarya ve teknik kontrolleri uçuş öncesi mutlaka yapın.
Drone Ehliyeti Aldıktan Sonra Her Yerde Uçulabilir mi?
Hayır. Drone ehliyeti veya pilot kaydı, her yerde serbestçe uçuş hakkı vermez.
Uçuş yapacağınız yerin:
- Serbest bölge olup olmadığı,
- Yasaklı bölge içinde kalıp kalmadığı,
- Havalimanı veya askeri alanlara yakınlığı,
- Kalabalık/meskun mahal durumu,
- Uçuş izni gerektirip gerektirmediği
mutlaka kontrol edilmelidir.
Yanlış yerde yapılan uçuşlar hem güvenlik riski oluşturur hem de yasal yaptırımlara sebep olabilir.
Sık Sorulan Sorular
Drone ehliyeti nereden alınır?
Drone ehliyeti veya pilot kaydı işlemleri SHGM İHA Kayıt Sistemi üzerinden yapılır. Ticari kullanım için ise yetkili eğitim kuruluşlarından eğitim alınması gerekir.
500 gram altı drone için ehliyet gerekir mi?
SHGM’nin İHA kayıt sisteminde özellikle 500 gram ve üzeri İHA’lar için kayıt zorunluluğu vurgulanır. 500 gram altı drone’lar farklı kapsamda değerlendirilebilir; yine de yasaklı bölgelerde ve güvenli olmayan alanlarda uçuş yapılmamalıdır.
Hobi amaçlı drone uçurmak için kursa gitmek gerekir mi?
İHA0 ve İHA1 kategorisindeki drone’larla hobi veya sportif amaçlı uçuş yapacaklar için SHT-İHA talimatında eğitim zorunluluğu bulunmadığı belirtilir. Ancak pilot kaydı ve uçuş kurallarına uyum gereklidir.
Ticari drone çekimi yapmak için ne gerekir?
Ticari drone çekimi için yetkili eğitim kuruluşundan eğitim alınmalı, ticari İHA pilot süreci tamamlanmalı, SHGM kayıtları yapılmalı ve uçuş bölgesine göre gerekli izinler alınmalıdır.
İHA0 ve İHA1 arasındaki fark nedir?
İHA0, azami kalkış ağırlığı 500 gram dahil 4 kg arası olan İHA’ları kapsar. İHA1 ise 4 kg dahil 25 kg arası İHA’ları kapsar.
Drone ehliyeti aldıktan sonra uçuş izni gerekir mi?
Uçuş yapılacak bölgeye göre gerekebilir. Serbest bölge dışında kalan alanlarda veya izin gerektiren bölgelerde uçuş izni alınması gerekebilir.
Drone kaydı ile pilot kaydı aynı şey mi?
Hayır. Drone kaydı hava aracının sisteme kaydedilmesidir. Pilot kaydı ise drone’u kullanacak kişinin sisteme kaydolmasıdır. 500 gram ve üzeri drone kullanacak kişiler için ikisi de önemli olabilir.
Sonuç
Türkiye’de drone ehliyeti almak, aslında kullanım amacınıza göre değişen bir süreçtir. Hobi amaçlı uçuşlarda genellikle SHGM İHA Kayıt Sistemi üzerinden pilot kaydı ve drone kaydı yapılması yeterli olurken, ticari kullanımda yetkili eğitim kuruluşlarından eğitim alınması gerekir.
En önemli nokta şudur: Drone ehliyeti veya pilot kaydı almak, her yerde uçuş yapabileceğiniz anlamına gelmez. Uçuş bölgesi, drone ağırlığı, kullanım amacı ve izin şartları mutlaka kontrol edilmelidir.
Drone kullanmaya başlamadan önce SHGM İHA Kayıt Sistemi’ne kayıt olmak, drone’unuzu doğru sınıfta tanımlamak ve güvenli uçuş kurallarına uymak hem yasal hem de güvenli bir kullanım için temel adımdır.
